Koningskaars

Koningskaars (Verbascum thapsus) is een statige plant van soms wel twee meter hoog, met zachte, wollige bladeren en een lange gele bloeiaar. De plant behoort tot de helmkruidfamilie (Scrophulariaceae) en groeit van nature op droge, zonnige plekken in Europa, Noord-Afrika en Azië.

De naam verwijst naar de fakkelvorm: de in vet of hars gedoopte bloeistengels werden vroeger letterlijk als kaars of fakkel gebruikt. In de volksgeneeskunde staat koningskaars al sinds de Oudheid bekend als 'longkruid'. Dioscorides beschreef het gebruik bij luchtweg- en keelklachten, en door de eeuwen heen werd het in heel Europa als hoest- en borstkruid ingezet.

De bloemen en bladeren bevatten slijmstoffen (mucilago), saponinen, flavonoïden en iridoïdglycosiden.

De slijmstoffen vormen een beschermend, verzachtend laagje over geïrriteerde slijmvliezen in keel en luchtwegen. De saponinen werken licht slijmoplossend (expectorerend), waardoor vastzittend slijm makkelijker loskomt. Samen maakt dit koningskaars tot een klassiek kruid bij droge, kriebelende hoest en een geïrriteerde keel.

Belangrijk: de fijne haartjes van de plant kunnen irriteren, daarom gebruiken we een goed gefilterd extract.

Koningskaars wordt traditioneel vooral gewaardeerd voor de luchtwegen en keel:

• Verzachting bij droge, kriebelende hoest
• Ondersteuning van vrije, soepele luchtwegen
• Een prettig gevoel bij een geïrriteerde of schrale keel
• Hulp bij het loskomen van vastzittend slijm
• Ondersteuning van de luchtwegen tijdens het verkoudheidsseizoen

Het kruid wordt vaak gecombineerd met tijm of klimop voor extra ondersteuning van de luchtwegen.

Koningskaarsblad en -bloem worden als veilig beschouwd, maar let op het volgende:

• Gebruik alleen goed gefilterde extracten; de fijne plantenhaartjes kunnen anders keel en huid irriteren.
• De zaden van de plant worden niet gebruikt: die bevatten stoffen die niet geschikt zijn voor inname.
• Bij bekende overgevoeligheid voor planten uit de helmkruidfamilie kun je het beter vermijden.
• Tijdens zwangerschap en borstvoeding is er weinig onderzoek; gebruik dan alleen in overleg met een arts.

Koningskaars is een voedingssupplement en vervangt geen medische behandeling. Houden klachten aan, raadpleeg dan een arts.

Het meeste bewijs voor koningskaars komt uit traditioneel gebruik en fytotherapeutische bronnen; klinisch onderzoek bij mensen is nog beperkt.

• Laboratoriumstudies laten ontstekingsremmende en antimicrobiële eigenschappen zien van extracten van Verbascum thapsus.
• Er is onderzoek gedaan naar Verbascum in oordruppelpreparaten in combinatie met andere kruiden.
• Reviews in het Journal of Ethnopharmacology beschrijven het brede traditionele gebruik bij luchtwegklachten.

Verder klinisch onderzoek is nodig om de effecten bij mensen te bevestigen.