Valeriaan

Valeriaan (Valeriana officinalis) is een vaste plant met roze-witte bloemschermen die van nature voorkomt in vochtige weiden en bosranden in Europa en gematigd Azië. Het werkzame deel is de wortel, die een karakteristieke, aardse geur heeft.

De plant wordt al meer dan 2.000 jaar gebruikt. Griekse artsen als Hippocrates en Dioscorides beschreven valeriaan, en de Romein Galenus zette het in bij onrust en slapeloosheid. De naam komt waarschijnlijk van het Latijnse 'valere' (sterk of gezond zijn). Door de middeleeuwen heen bleef valeriaan een vast onderdeel van kloostertuinen; in de 18e en 19e eeuw werd het een van de meest voorgeschreven rustgevende kruiden.

Onze wortels komen uit gecontroleerde teelt in Europa.

De werkzame stoffen zitten in de wortel: valereenzuur en valepotriaten, samen met etherische oliën en flavonoïden.

Valeriaan wordt, net als citroenmelisse, in verband gebracht met het GABA-systeem in de hersenen — het signaalsysteem dat zenuwactiviteit afremt en rust en ontspanning bevordert. Hierdoor staat valeriaan bekend als een klassiek rustgevend kruid, zonder dat het bij normaal gebruik overdag versuft.

Het effect bouwt zich vaak op bij regelmatig gebruik over enkele weken.

Valeriaan wordt traditioneel en in onderzoek vooral in verband gebracht met:

• Gemakkelijker in slaap vallen en een diepere nachtrust
• Het verminderen van onrust, spanning en piekeren
• Innerlijke rust in stressvolle periodes
• Ontspanning zonder versuffing overdag
• Ondersteuning bij een onrustig gevoel

Valeriaan wordt vaak gecombineerd met hop, citroenmelisse of passiebloem voor een sterker rustgevend effect.

Valeriaan is een veelgebruikt en over het algemeen goed verdraagbaar kruid. Let toch op het volgende:

• Door het rustgevende effect kun je je slaperig voelen; wees voorzichtig met autorijden of machines, zeker in het begin.
• Combineer valeriaan niet zomaar met slaap- of kalmeringsmiddelen of alcohol; de effecten kunnen elkaar versterken. Overleg in dat geval met je arts.
• Tijdens zwangerschap en borstvoeding is er onvoldoende onderzoek; gebruik dan alleen in overleg met een arts.
• Niet aanbevolen voor kinderen onder de 12 jaar zonder advies.
• Stop bij overgevoeligheid of ongewenste reacties.

Valeriaan is een voedingssupplement en geen vervanging voor een medische behandeling.

Valeriaan is een van de meest onderzochte kalmerende kruiden, met name op het gebied van slaap.

• Meerdere klinische studies en meta-analyses (o.a. Bent e.a., 2006) onderzochten het effect op slaapkwaliteit, met wisselende maar overwegend positieve uitkomsten.
• Reviews in o.a. het Journal of Ethnopharmacology beschrijven de mogelijke werking via het GABA-systeem.
• Het Europese geneesmiddelenagentschap (EMA) erkent het traditionele gebruik van valeriaanwortel bij lichte spanning en slaapproblemen.

De resultaten zijn bemoedigend, al verschillen studies in opzet en dosering.